هزینه تجهیز آزمایشگاه از صفر تا صد چقدر است؟

هزینه راه ‌اندازی یا توسعه یک آزمایشگاه را نمی ‌توان با یک عدد ثابت بیان کرد. آزمایشگاهی که برای فعالیت‌ های آموزشی به چند دستگاه ساده تر و تجهیزات پایه نیاز دارد، طبیعتاً با یک آزمایشگاه ژنتیک، داروسازی، صنایع غذایی یا کنترل کیفیت صنعتی، از نظر سرمایه ‌گذاری قابل مقایسه نیست. حتی دو آزمایشگاه با کاربری مشابه نیز ممکن است به دلیل تفاوت در حجم نمونه، سطح دقت، ظرفیت کاری و الزامات فرایندی، بودجه‌ های متفاوتی نیاز داشته باشند.

مسئله از جایی ممکن است مشکل ایجاد کند که بودجه فقط براساس قیمت خرید یک دستگاه یا مجموعه دستگاه ها و تجهیزات بسته شود. درحالی که هزینه ها فقط مربوط به خرید تجهیزات آزمایشگاهی برای بهره برداری از آزمایشگاه نمی شود. قیمت اولیه دستگاه مهم است اما هزینه های دیگری مانند راه اندازی اولیه، قطعات و مواد مصرفی مورد نیاز، آموزش، بازبینی های دوره ای، کالیبراسیون، خدمات فنی، حتی توقف کار در زمان خرابی و … ممکن است در طی زمان هزینه هایی چند برابر هزینه یک خرید یک دستگاه ایجاد کنند.

بنابراین سوال دقیق‌ تر این نیست که تجهیز آزمایشگاه چقدر هزینه دارد؟ بلکه باید پرسید: چه تجهیزاتی واقعا مورد نیاز است و چگونه می توان بودجه را طوری تخصیص داد که سرمایه صرف خریدهای نامناسب نشود؟

هزینه تجهیز یک آزمایشگاه از چه بخش هایی تشکیل می شود؟

اولین قدم برای برآورد بودجه، تهیه فهرست تجهیزات مورد نیاز بر اساس فرایندهایی است که در آزمایشگاه انجام می شوند. خرید دستگاه‌ ها بدون مشخص کردن روش ‌های آزمون و حجم کار، معمولا باعث می ‌شود بخشی از سرمایه در تجهیزاتی صرف شود که استفاده محدودی دارند.

هزینه ‌ها را می‌ توان در چند گروه اصلی بررسی کرد.

تجهیزات تخصصی و پیچیده

بخش بزرگی از بودجه و سرمایه در نظر گرفته شده برای تجهیز یک آزمایشگاه صرف دستگاه های تخصصی و اصلی آزمایشگاه با توجه به کاربری آزمایشگاه می شود. نوع این تجهیزات کاملا به حوزه فعالیت بستگی دارد. برای نمونه، نیازهای یک آزمایشگاه میکروبیولوژی با آزمایشگاه شیمی، ژنتیک یا کنترل کیفیت مواد غذایی یکسان نیست. به عنوان مثال در یک آزمایشگاه کنترل کیفیت داروسازی دستگاه HPLC یا کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا، هر روز کاربرد دارد. این دستگاه بسیار پیچیده، تخصصی و گرانقیمت است.

ظرفیت دستگاه نیز اهمیت دارد. انتخاب دستگاهی با ظرفیت بسیار بیشتر از نیاز فعلی، سرمایه را بدون بازده کافی درگیر می ‌کند. در مقابل، دستگاهی که ظرفیت آن پاسخگوی حجم نمونه نباشد، می ‌تواند به گلوگاه عملیاتی تبدیل شود.

دستگاه های عمومی، تجهیزات مصرفی و شیشه آلات

بخشی از هزینه مربوط به تجهیزاتی است که شاید مستقیماً نتیجه آزمایش را تولید نکنند، اما نبود آنها فعالیت روزمره آزمایشگاه را مختل می ‌کند. تجهیزاتی مانند انکوباتور، اتوکلاو، بن‌ ماری، حمام التراسونیک و برخی تجهیزات آماده ‌سازی نمونه بسته به نوع آزمایشگاه در این گروه قرار می ‌گیرند.

در بسیاری از پروژه‌ها تمرکز بیش از حد روی دستگاه‌های تخصصی باعث می‌شود این بخش نادیده گرفته شود؛ در حالی که یک آزمایشگاه بدون زیرساخت و تجهیزات پشتیبان، حتی با خرید دستگاه‌های پیشرفته نیز نمی‌تواند به شکل پایدار فعالیت کند.

سکوبندی و زیرساخت مناسب

خود دستگاه تنها بخشی از پروژه تجهیز آزمایشگاه ها است. برق مناسب، تهویه، تأسیسات، فضای کار، میز و سکوبندی، دسترسی ‌های لازم و شرایط محیطی باید پیش از خرید تجهیزات بررسی شوند.

برای برخی تجهیزات، کنترل دما و رطوبت یا کیفیت تهویه اهمیت بیشتری دارد. برخی دستگاه‌ ها نیز به برق پایدار یا فضای مشخص برای نصب نیاز دارند. اگر این موارد بعد از خرید مشخص شوند، هزینه اصلاح زیرساخت می‌تواند بودجه پروژه را افزایش دهد.

قیمت خرید دستگاه ها به تنهایی معیار مناسبی برای انتخاب نیست

قیمت بالاتر و پایین تر به تنهایی نباید معیار شما برای انتخاب یک دستگاه آزمایشگاهی باشد. فرض کنید دو دستگاه تخصصی از دو برند و سازنده مختلف به شما پیشنهاد شده است، یکی قیمت بالاتر و یکی قیمت پایین تر. شما باید تمام جنبه های مختلف مانند سابقه شرکت تولیدکننده، گارانتی، خدمات پس از فروش، شرایط تامین قطعات برای خرابی های احتمالی دستگاه و …. بررسی کنید. در صورت خرید دستگاه با برند معتبرتر و خدمات پس از فروش قوی تر و رسمی، اختلاف قیمت اولیه ممکن است در طول زمان کاملاً جبران شود.

برای همین، مدیر آزمایشگاه باید به جای تمرکز صرف بر قیمت خرید، هزینه مالکیت تجهیز را بررسی کند.

این هزینه می ‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• قیمت اولیه خرید

• هزینه نصب و راه‌اندازی

• کالیبراسیون و کنترل عملکرد

• سرویس ‌های دوره‌ای

• قطعات و اقلام مصرفی

• تعمیرات احتمالی

• مصرف انرژی

• آموزش کاربران

• هزینه توقف فعالیت در زمان خرابی

• هزینه جایگزینی زودهنگام تجهیز

این نگاه به ‌خصوص برای آزمایشگاه‌ هایی اهمیت دارد که دستگاه ‌ها به صورت روزانه و با حجم کاری بالا استفاده می ‌شوند. در چنین شرایطی، یک خرابی چندروزه فقط هزینه تعمیر ایجاد نمی ‌کند. ممکن است برنامه آزمایش‌ ها، تحویل نتایج یا حتی قراردادهای مجموعه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

هنگام انتخاب تجهیزات آزمایشگاهی چه معیارهایی را بررسی کنیم؟

قیمت باید یکی از معیارهای تصمیم‌گیری باشد، نه تنها معیار.

• مشخصات فنی اولین موضوعی است که باید بررسی شود. دستگاه باید با روش آزمون و محدوده کاری آزمایشگاه مطابقت داشته باشد. ظرفیت، دقت، تکرارپذیری، محدوده عملکرد و شرایط کاری از جمله مواردی هستند که باید متناسب با کاربرد ارزیابی شوند.

• موضوع بعدی قابلیت سرویس و نگهداری است. تجهیزی که خرید آن آسان است اما تعمیر یا تأمین قطعاتش دشوار است، ممکن است در بلندمدت هزینه بیشتری ایجاد کند.

• کالیبراسیون نیز نباید به بعد از خرید موکول شود. در تجهیزاتی که دقت اندازه‌گیری مستقیماً بر نتیجه آزمایش اثر دارد، برنامه کالیبراسیون و امکان دریافت خدمات مربوط به آن باید از ابتدا در نظر گرفته شود.

• از طرف دیگر، خدمات پس از فروش و پشتیبانی فنی برای تجهیزات آزمایشگاهی اهمیت عملیاتی دارد. مدیر آزمایشگاه باید بداند در صورت بروز خطا، خرابی یا نیاز به تنظیم دستگاه، چه مسیری برای دریافت خدمات وجود دارد.

چگونه از ایجاد هزینه های پنهان بعد از خرید تجهیزات آزمایشگاهی جلوگیری می توان کرد؟

همانطور که در این مقاله پیشتر مطرح شد، خدمات پس از فروش و گارانتی معتبر شرکتی در تجهیزات آزمایشگاهی بسیار مهم است. اگر تامین قطعات اصل و تعمیر تجهیزات به راحتی، و با هزینه های جزیی انجام شود می توان از هزینه هایی مانند خرید مجدد دستگاه و … جلوگیری کرد.

نقش مهم تامین کننده تجهیزات آزمایشگاهی در بهترین انتخاب

انتخاب تامین‌ کننده فقط به پیدا کردن فروشنده‌ ای با قیمت مناسب محدود نمی ‌شود. برای یک پروژه تجهیز آزمایشگاه، دسترسی به اطلاعات فنی، امکان مقایسه گزینه‌ ها و دریافت مشاوره تخصصی پیش از خرید می‌تواند روی کیفیت تصمیم نهایی اثر بگذارد. البته ارائه گارانتی و خدمات پس از فروش معتبر نیز بسیار کمک کننده است.

وقتی فهرست تجهیزات بر اساس کاربرد مشخص شده باشد، یک تامین‌کننده تخصصی می ‌تواند به مقایسه گزینه ‌هایی کمک کند که از نظر ظرفیت، مشخصات فنی و سطح عملکرد تفاوت دارند. این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که خریدار بین چند مدل با قیمت‌های متفاوت قرار گرفته و بخواهد بداند اختلاف قیمت دقیقا در ازای چه قابلیتی پرداخت می‌شود.

پس از مشخص شدن نیازهای فنی و عملیاتی، انتخاب تجهیزات آزمایشگاهی مناسب از یک مجموعه تخصصی می‌تواند مسیر تصمیم ‌گیری و تامین را منظم ‌تر کند. رویان ایران در وب ‌سایت خود علاوه بر عرضه تجهیزات، حوزه‌هایی مانند مشاوره، تجهیز آزمایشگاه و معرفی و مقایسه تجهیزات را پوشش داده و تجهیزات مورد استفاده در آزمایشگاه‌های مختلف را ارائه می ‌کند.

هزینه واقعی خرید تجهیزات آزمایشگاهی چگونه محاسبه می شود؟

برای تعیین بودجه تجهیز یک آزمایشگاه، یک عدد ثابت وجود ندارد. نوع فعالیت، حجم نمونه، سطح دقت، ظرفیت مورد نیاز، زیرساخت، تعداد تجهیزات، شرایط نگهداری و خدمات مورد نیاز، همگی روی هزینه نهایی اثر می‌گذارند.

راهکار دقیق‌ تر این است که ابتدا فرایندهای آزمایشگاه مشخص شوند، سپس تجهیزات بر اساس ضرورت اولویت ‌بندی شوند و در مرحله بعد، علاوه بر قیمت خرید، هزینه ‌های نصب، کالیبراسیون، نگهداری، تجهیزات مصرفی‌ و تعمیرات نیز محاسبه شوند.

در چنین مدلی، خرید ارزان ‌ترین دستگاه هدف نیست. هدف، انتخاب دستگاهی است که در برابر سرمایه پرداخت ‌شده، بیشترین تناسب را با نیاز واقعی آزمایشگاه داشته باشد.

برای مجموعه ‌هایی که در مرحله راه ‌اندازی، توسعه یا نوسازی آزمایشگاه قرار دارند، بررسی مشخصات فنی و مقایسه گزینه ‌ها پیش از تصمیم نهایی می ‌تواند از بخشی از هزینه ‌های ناشی از انتخاب نامتناسب جلوگیری کند. بررسی دسته ‌بندی تجهیزات و دریافت اطلاعات تخصصی از یک تامین‌ کننده فعال در این حوزه، نقطه شروع مناسبی برای تنظیم یک فهرست خرید واقع ‌بینانه است.