سرگرم کردن کودکان در خانه، به‌خصوص در روزهایی که امکان بازی در فضای باز وجود ندارد، گاهی به یک چالش برای والدین تبدیل می‌شود. کودکان به فعالیت‌هایی نیاز دارند که علاوه بر جذاب بودن، متناسب با سن و علایقشان باشند و فرصت کشف کردن، تجربه کردن و به‌کارگیری خلاقیت را در اختیارشان قرار دهند. تماشای تلویزیون و استفاده از تلفن همراه ممکن است بخشی از اوقات فراغت را پر کند، اما بازی‌های متنوع و فعالیت‌های عملی نیز می‌توانند تجربه متفاوتی از گذراندن وقت در خانه بسازند.
برای ایجاد تنوع در برنامه روزانه کودکان، لزوماً به وسایل پیچیده یا فضای بزرگی نیاز نیست. از بازی‌های فکری و ساختنی گرفته تا نقاشی با آب و بازی‌های نقش‌آفرینی، گزینه‌های زیادی وجود دارد که می‌توان با توجه به علاقه کودک انتخاب کرد. در ادامه، چند ایده برای سرگرم کردن کودکان در خانه را مرور می‌کنیم.
۱. بازی‌های فکری؛ سرگرمی همراه با حل مسئله
بازی‌های فکری یکی از گزینه‌های مناسب برای کودکانی هستند که از پیدا کردن راه‌حل، کشف الگوها و روبه‌رو شدن با چالش‌های تازه لذت می‌برند. این بازی‌ها کودک را تشویق می‌کنند پیش از هر حرکت فکر کند، نتیجه تصمیم‌هایش را بسنجد و برای رسیدن به هدف، راهکارهای مختلفی را امتحان کند.
برای مثال، بازی فکری کاراوت (Take The Car Out) بر پایه یک معمای ساده طراحی شده است: بازیکن باید با جابه‌جا کردن خودروهای دیگر، مسیر خروج ماشین زرد را باز کند. این بازی شامل ۱۲۰ مرحله با درجه سختی متفاوت است و می‌تواند برای کودکانی که به معما و چالش‌های منطقی علاقه دارند، سرگرم‌کننده باشد. بازی فکری کاراوت برای کودکان پنج سال به بالا معرفی شده است؛ البته میزان آمادگی و علاقه هر کودک نیز در انتخاب بازی اهمیت دارد.
والدین می‌توانند با انتخاب معماهای متناسب با توانایی کودک، او را به تلاش مستقل تشویق کنند. بهتر است به‌جای گفتن پاسخ، با پرسیدن سؤال‌هایی مانند «اگر این قطعه را جابه‌جا کنی، چه اتفاقی می‌افتد؟» به او کمک کنند راه‌حل را خودش پیدا کند.
۲. بازی‌های ساختنی؛ از چند قطعه تا یک دنیای تازه
بازی‌های ساختنی به کودکان اجازه می‌دهند ایده‌های ذهنی خود را به شکل‌های قابل مشاهده تبدیل کنند. ساختن برج، خانه، پل یا حتی یک سازه خیالی، علاوه بر سرگرمی، فرصتی برای تمرین هماهنگی چشم و دست، شناخت شکل‌ها و آزمون‌وخطا فراهم می‌کند.
مگنت تایل یکی از گزینه‌های جالب در این گروه است. قطعات مغناطیسی رنگارنگ را می‌توان در کنار هم قرار داد و با ترکیب شکل‌ها، سازه‌های متنوعی ساخت. برای مثال، مگنت تایل مینی ۳۲ تکه می‌تواند شروعی برای ساختن شکل‌های ساده و سپس امتحان کردن ایده‌های پیچیده‌تر باشد. اندازه مینی این مجموعه، آن را به گزینه‌ای قابل حمل برای سرگرمی در سفر نیز تبدیل می‌کند.
برای جذاب‌تر شدن بازی، می‌توان یک موضوع مشخص تعیین کرد؛ مثلاً از کودک خواست خانه‌ای برای حیوانات، یک پل برای ماشین‌های اسباب‌بازی یا شهری کوچک بسازد. در عین حال، لازم نیست نتیجه نهایی شبیه نمونه‌ای از پیش تعیین‌شده باشد. گاهی آزادی در انتخاب شکل و ساختار، بازی را برای کودک لذت‌بخش‌تر می‌کند.
۳. ماهیگیری مگنتی؛ یک بازی ساده با چالش‌های کوچک
گاهی یک بازی با قوانین ساده می‌تواند برای مدتی طولانی توجه کودک را به خود جلب کند. بازی ماهیگیری مگنتی نمونه‌ای از همین سرگرمی‌هاست. کودک باید با استفاده از قلاب مغناطیسی، ماهی‌ها را هدف بگیرد و آن‌ها را یکی‌یکی صید کند. انجام این کار به کنترل حرکت دست، دقت و هماهنگی چشم و دست نیاز دارد.
بازی ماهیگیری مگنتی Funny Fisher را می‌توان به شکل‌های مختلفی بازی کرد. برای مثال، والدین می‌توانند از کودک بخواهند ماهی‌ها را بر اساس رنگ جدا کند، تعداد مشخصی ماهی صید کند یا برای هر رنگ یک امتیاز در نظر بگیرند. به این ترتیب، یک بازی ساده به فرصتی برای شمارش، تشخیص رنگ‌ها و تعامل میان اعضای خانواده تبدیل می‌شود.
این سرگرمی را می‌توان به‌صورت انفرادی یا همراه با دیگران انجام داد. برای کودکان کوچک‌تر نیز باید محدودیت‌های سنی درج‌شده روی محصول و احتمال وجود قطعات کوچک را در نظر گرفت و متناسب با شرایط کودک بر بازی نظارت داشت.
۴. نقاشی بدون رنگ؛ تجربه‌ای متفاوت از رنگ‌آمیزی
بسیاری از کودکان به نقاشی علاقه دارند، اما آماده کردن رنگ‌ها و مدادها، تمیز نگه داشتن محیط و جمع کردن وسایل پس از پایان بازی همیشه آسان نیست. نقاشی با آب راه دیگری برای سرگرم کردن این گروه از کودکان است؛ روشی که امکان کشف تصویرها و رنگ‌ها را بدون نیاز به رنگ و جوهر فراهم می‌کند.
در کتاب‌های نقاشی جادویی یا مجیک واتر، کودک با استفاده از قلم مخصوص و آب روی صفحات می‌کشد و با ظاهر شدن تدریجی تصاویر، طرح‌های پنهان را کشف می‌کند. پس از خشک شدن صفحات، رنگ‌ها دوباره محو می‌شوند و کودک می‌تواند نقاشی را از نو انجام دهد.
کتاب جادویی Magic Water پاندا نمونه‌ای از این نوع سرگرمی است که بدون نیاز به رنگ و جوهر استفاده می‌شود. قابلیت استفاده مجدد، آن را برای فعالیت‌های کوتاه در خانه و حتی زمان‌هایی که کودک در خودرو یا رستوران همراه خانواده است، کاربردی می‌کند.
برای جذاب‌تر کردن این فعالیت، می‌توان از کودک خواست پس از ظاهر شدن تصاویر، درباره شخصیت‌ها یا اتفاقات داخل صفحه داستانی بسازد. در این صورت، نقاشی فقط به رنگ‌آمیزی محدود نمی‌شود و فرصتی برای تقویت تخیل و داستان‌پردازی نیز به وجود می‌آورد.
۵. بازی‌های نقش‌آفرینی؛ وقتی کودک داستان خودش را می‌سازد
کودکان در بازی‌های نقش‌آفرینی می‌توانند موقعیت‌هایی را که در زندگی روزمره می‌بینند، به شکل خیالی بازسازی کنند. راه‌اندازی یک فروشگاه کوچک، بازی در نقش پزشک یا دندانپزشک و مراقبت از عروسک‌ها، نمونه‌هایی از فعالیت‌هایی هستند که تخیل کودک را درگیر می‌کنند.
برای مثال، اسباب بازی دندانپزشکی خمیری به کودک امکان می‌دهد با خمیرهای رنگی و ابزارهای مخصوص بازی، یک مطب دندانپزشکی خیالی بسازد. او می‌تواند برای عروسک یا شخصیت خیالی خود نقش دندانپزشک را بر عهده بگیرد، دندان‌های خمیری درست کند و داستانی برای معاینه و مراقبت از آن‌ها بسازد.
یکی از مزیت‌های بازی‌های نقش‌آفرینی این است که کودک برای ادامه دادن بازی، مجبور نیست همیشه از دستورالعمل مشخصی پیروی کند. او می‌تواند شخصیت‌ها، قوانین و اتفاقات داستان را خودش تعیین کند. والدین نیز با همراهی کوتاه در بازی، می‌توانند به گسترش داستان کمک کنند؛ بدون اینکه تمام مسیر بازی را به جای کودک پیش ببرند.
۶. چند سرگرمی ساده بدون نیاز به خرید اسباب‌بازی
برای ایجاد تنوع، همیشه لازم نیست وسیله تازه‌ای تهیه شود. بعضی از فعالیت‌های جذاب را می‌توان با وسایل معمولی خانه انجام داد.
گنج‌یابی در خانه: یک وسیله بی‌خطر را در بخشی از خانه پنهان کنید و با راهنمایی‌هایی مانند «گرم‌تر» و «سردتر» به کودک کمک کنید آن را پیدا کند. برای کودکان بزرگ‌تر می‌توان سرنخ‌های ساده یا معماهای کوتاه در نظر گرفت.
داستان‌سازی گروهی: یک نفر داستان را با یک جمله شروع می‌کند و هر عضو خانواده یک جمله به آن اضافه می‌کند. نتیجه می‌تواند داستانی خنده‌دار، عجیب یا کاملاً خیالی باشد. این بازی به تقویت تخیل و مهارت بیان ایده‌ها کمک می‌کند.
ساخت کاردستی با وسایل دورریختنی: با استفاده از جعبه‌های تمیز، کاغذ و چسب مناسب، می‌توان خانه، ماشین یا شخصیت‌های خیالی ساخت. در این فعالیت باید از وسایل تیز و قطعات خطرناک دوری کرد و با توجه به سن کودک بر کار او نظارت داشت.
نمایش عروسکی: چند عروسک یا شخصیت اسباب‌بازی انتخاب کنید و از کودک بخواهید برای آن‌ها یک نمایش کوتاه بسازد. تعیین نقش‌ها، انتخاب داستان و اجرای آن می‌تواند به فعالیتی سرگرم‌کننده برای تمام اعضای خانواده تبدیل شود.
برای انتخاب سرگرمی مناسب کودک به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای اینکه یک فعالیت در خانه واقعاً برای کودک جذاب باشد، بهتر است چند نکته ساده را در نظر بگیریم:
- تناسب با سن کودک: پیچیدگی بازی، اندازه قطعات و سطح دشواری آن باید با سن و توانایی کودک متناسب باشد.
- توجه به علایق فردی: کودکی که به نقاشی علاقه دارد ممکن است از کتاب جادویی بیشتر لذت ببرد، درحالی‌که کودک علاقه‌مند به معما، بازی فکری را ترجیح دهد.
- تنوع در فعالیت‌ها: ترکیبی از بازی‌های حرکتی، هنری، ساختنی و فکری کمک می‌کند کودک تجربه‌های متفاوتی داشته باشد.
- فرصت تجربه مستقل: بهتر است والدین در صورت نیاز راهنمایی کنند، اما اجازه دهند کودک خودش ایده‌پردازی کند و راه‌حل‌های مختلف را امتحان کند.
- ایمنی و کیفیت وسایل: دستورالعمل استفاده، رده سنی و هشدارهای ایمنی محصولات را بررسی کنید و هنگام بازی کودکان خردسال، نظارت کافی داشته باشید.
جمع‌بندی
سرگرم کردن کودکان در خانه لزوماً به برنامه‌ریزی پیچیده یا خرید تعداد زیادی اسباب‌بازی نیاز ندارد. گاهی یک بازی فکری، چند قطعه ساختنی، یک کتاب نقاشی جادویی یا فرصتی برای نقش‌آفرینی می‌تواند شروع یک فعالیت جذاب باشد. مهم‌تر از نوع وسیله، این است که بازی با علاقه و توانایی کودک هماهنگ باشد و به او فرصت تجربه، کشف و خلاقیت بدهد.
اگر برای پیدا کردن ایده‌های تازه به دنبال تنوع بیشتری هستید، پوپو تویز مجموعه‌ای از اسباب‌بازی‌های فکری، ساختنی، هنری و سرگرمی‌های کودک را در کنار لوازم تحریر عرضه می‌کند. بررسی گروه‌های مختلف محصولات و توجه به رده سنی و علایق کودک می‌تواند انتخاب گزینه مناسب برای اوقات فراغت او را آسان‌تر کند.
